«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Παρασκευή, 27 Φεβρουαρίου 2009

Τραγούδια των ωραίων/oρέων



Μαστροκώστας και Παλαιοκώστας

Tου Παντελη Μπουκαλα

από την εφημ. "Η Καθημερινή"

Eνάμιση αιώνα πριν, και πάλι η Ελλάδα «γινόταν ρεζίλι στα μάτια των ξένων», ή έτσι τουλάχιστον ισχυρίζονταν όσοι, φαρμακωμένοι από τον «Βασιλέα των ορέων» του Εντμόν Αμπού, αναθεμάτιζαν τον «μισέλληνα» Γάλλο συγγραφέα που ιστόρησε την ανθούσα τότε ληστοκρατία. Αν θα βρεθεί σήμερα μυθιστοριογράφος να καταπιαστεί με τα κατορθώματα των αδελφών Παλαιοκώστα δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Δεν είναι πάντως απίθανο κάτι τέτοιο, αν συνεκτιμήσουμε το πάθος των μπεστσελεράδων με την επικαιρότητα, η εκμετάλλευση της οποίας, από κοινού με τη σχετική επιθετική διαφήμιση, τους εξασφαλίζει τρεις-τέσσερις εκδόσεις των δύο χιλιάδων αντιτύπων εκάστη, έστω κι αν το πεζογράφημά τους αφήνει τη λογοτεχνία παντελώς αδιάφορη, αν όχι βαθύτατα ενοχλημένη.
Πιο δύσκολο φαίνεται να ασχοληθεί η ποίηση με τη σύγχρονη «ληστοκρατία». Στην Αλβανία, όπου μέχρι λίγα χρόνια πριν ο πολιτισμός της προφορικότητας δεν είχε ακόμα υποχωρήσει πλήρως, δημιουργήθηκαν ανωνύμως κι έγιναν δημοφιλέστατα τραγούδια για παρανόμους, ή μάλλον για Αλβανούς που κυνηγήθηκαν στην Ελλάδα σαν παράνομοι. Στα δικά μας εξαστισμένα μέρη, με τον προφορικό πολιτισμό από δεκαετίες σωπασμένο και με τις κοινότητες απορρυθμισμένες, η παραγωγή δημοτικού τραγουδιού είναι αδύνατη, εκτός και κάνουμε την παραχώρηση να θεωρήσουμε δημιουργήματα της λαϊκής μούσας τις αγρίως κολακευτικές μαντινάδες που σκαρώνουν ένιοι Κρητικοί δίκην καλάντων και τις λένε σε πολιτικούς, προσέχοντας να μην αφήσουν κανέναν παραπονεμένο, μα Μητσοτάκη τον λένε μα Παπανδρέου. Κι ωστόσο, τα «ληστρικά τραγούδια», κατά πόδας και κατ’ εικόνα των κλέφτικων, έχουν αφήσει τα σημάδια τους στη δημοτική ποίηση, σαν μια τελευταία αναλαμπή, προ του πολέμου, την ίδια εποχή που η αγορά κατακλυζόταν από τα παραλογοτεχνικά ληστρικά αναγνώσματα, ενώ το ρεμπέτικο πρόσφερε τη σκέπη του σε τύπους περιθωριακούς ή έκνομους. Η ανάγκη για μύθους και ήρωες δεν έπαψε ποτέ, ιδίως αν είναι «αντιεξουσιαστές» και φιλόπτωχοι· αλλά και να μην είναι, η λαϊκή φαντασία, γενναιόδωρη, σχηματίζει το πορτρέτο τους εξιδανικευμένο.Για τον Παλαιοκώστα λοιπόν δεν ξέρουμε αν θα γραφτούν τραγούδια, υπάρχει πάντως ένα για τον Γιάννη Μαστροκώστα, τον τελευταίο ληστή του Παρνασσού, που σκοτώθηκε το 1935 και το κεφάλι του εκτίθεται σήμερα στο Εγκληματολογικό Μουσείο της Αθήνας.
 Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Πιο γνωστά ληστρικά είναι βέβαια η «Παπαλάμπραινα», που τη χορεύουν Ρουμελιώτες και Μοραΐτες, και η «Πενταγιώτισσα», έστω κι αν δεν θυμόμαστε την πραγματική ιστορία τους. Και πιο γνωστός ύμνος της λόγιας ποίησης για λήσταρχους, αυτός που συνέθεσε ο Ανδρέας Εμπειρίκος στον «Δρόμο» του: «... ο χειμώνας τέλειωνε και ζύγωνε η Λαμπρή, και μύριζε παντού πολύ το πεύκο, το θυμάρι, για λύτρα βασιλικά ή για σφαγή (ω Αρβανιτάκη Τάκο! ω Αρβανιτάκη Χρίστο! ω Γερογιάννη και μαύρε εσύ Καταρραχιά!) για λύτρα βασιλικά ή για σφαγή, κοντά στη Σκάλα του Ωρωπού, στου Δήλεσι τα μέρη»...