«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Δευτέρα, 25 Μαΐου 2009

Θάνατος στη φυλακή από ναρκωτικά - Αποζημίωση.

Παραθέτουμε σήμερα μια πρωτότυπη και πολύ ενδιάφερουσα απόφαση [την */2009) του ΤΡΙΜΕΛούΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟύ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟυ ΝΑΥΠΛΙΟΥ, με δικαστές τους: Αρτεμισία Μπιτσώρη, Προεδρεύουσα, κωλυόμενης της Προέδρου Ελένης Καρατσώλη-Κουτσούκου, Κων/νο Κουμπαρούλη-Εισηγητή, και Αποστολία-Βαρβάρα Πνιγούρα, Πρωτοδίκες ΔΑ.], το οποίο εκδίκασε αγωγή συγγενών κρατουμένου, ο οποίος απεβίωσε από λήψη Ν.Ο. μέσασ τη φυλακή (!), κατά του Ελληνικού Δημοσίου.

Με την αγωγή αυτή "οι ενάγοντες ζητούν να αναγνωρισθεί η
υποχρέωση του εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου να καταβάλει νομιμοτόκως χρηματική
ικανοποίηση ύψους 500.000 € στον τέταρτο εξ αυτών και 400.000 € στον καθένα από τους λοιπούς, για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν από το θάνατο του .... (υιού του τετάρτου και αδελφού των λοιπών εναγόντων, σύμφωνα και με το 3813/2003 πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης του Δήμου Ινάχου Αιτωλοακαρνανίας που προσκομίζεται), που επήλθε κατά τη διάρκεια της κράτησης, του στις Δικαστικές Φυλακές Ναυπλίου.


Συμφωνα με το νόμο προβλέπεται (μεταξύ άλλων) ότι
" ... 5. ...στο άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η ποία κυρώθηκε με το ν. δ. 53/1974 (ΦΕΚ 256/1974), ορίζεται ότι "1. Το δικαίωμα εκάστου προσώπου εις την ζωήν προστατεύεται υπό του νόμου...".
6. Τέλος, στο άρθρο 102 του ν. 1851/1989 (ΦΕΚ 122 Α') " Κώδικας βασικών κανόνων για τη μεταχείριση των κρατουμένων..." ορίζεται ότι " Ο Διευθυντής προΐσταται των υπηρεσιών του καταστήματος κράτησης, είναι υπεύθυνος για την ομαλή λειτουργία του.. .2. Ο Διευθυντής,μεταξύ των άλλων: α) Μεριμνά για την τήρηση της τάξης στο κατάστημα, κατευθύνει τη μεταχείριση των κρατουμένων εκδίδει τις απαιτούμενες εντολές και οδηγίες, β) επιθεωρεί τακτικά το κατάστημα...",
στο άρθρο 115 ότι "1. Ο αρχιφύλακας είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την τάξη του καταστήματος.. .2. Ως προς την ασφάλεια και την τάξη στο κατάστημα κράτησης: α) ελέγχει την παρουσία των κρατουμένων στα ατομικά κελιά και τους κοινούς κοιτώνες κατά το πρωινό εγερτήριο, τη μεσημβρινή ανάπαυση και την εσπερινή κατάκλιση λαμβάνοντας αναφορά από τους βαθμοφόρους υπηρεσίας και τους φύλακες, β) επιθεωρεί καθημερινώς τα ατομικά κελιά και τους κοινούς κοιτώνες, τα εργαστήρια, τους λοιπούς χώρους του καταστήματος..., γ) επιβλέπει τη σωματική έρευνα κάθε κρατουμένου και προβαίνει σε ειδική έρευνα στο κατάστημα όποτε θεωρήσει τούτο αναγκαίο..." και στο άρθρο 117 ότι " Οι φύλακες: α) είναι υπεύθυνοι για την τήρηση της τάξης και ασφάλειας του καταστήματος και κάθε χώρου στον οποίο διαβιούν ή εργάζονται κρατούμενοι, β) συμβάλλουν στην ομαλή διαβίωση τους και συντείνουν, με την εν γένει συμπεριφορά τους, στην κοινωνική τους επανένταξη, γ) ενεργούν σωματική έρευνα στους κρατουμένους, κατά το νόμο και τους κανονισμούς, δ)ερευνούν τους θαλάμους και τους υπόλοιπους χώρους,σύμφωνα με τον κανονισμό..." (οι ως άνω διατάξεις του ν. 1851/1989
ισχύουν και μετά τον νέο Σωφρονιστικό Κώδικα (ν. 2776/1999), δυνάμει του άρθρου 87 του τελευταίου αυτού νόμου).

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτουν ότι :
"Ο θανών ........... εκρατείτο από τις 26-1-2002 στις Δικαστικές Φυλακές Ναυπλίου δυνάμει α) της 1***/1998 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αγρινίου, με την οποία του είχε επιβληθεί ποινή φυλάκισης 7 μηνών για προμήθεια, κατοχή και χρήση ναρκωτικών ουσιών και β) της *8*/2002 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Ναυπλίου, με την οποία του είχε επιβληθεί ποινή φυλάκισης 4 ετών για αγορά, κατοχή και πώληση ναρκωτικών ουσιών, εγκλήματα τα οποία τέλεσε ως τοξικομανής.
Την 1-2-2002 μεταφέρθηκε στο Γενικό
Νοσοκομείο Αργους με σύνδρομο στέρησης και από 2-2-2002 έως 7-3-2002 ελάμβανε
φαρμακευτική αγωγή.
Την 1-2-2003 το πρωί και ενώ ο ...... έπρεπε να βοηθήσει στην
παραλαβή και διανομή του ψωμιού, δεν προσήλθε προς τούτο και κλήθηκε μέσω της
μεγαφωνικής επικοινωνίας της φυλακής. Οι συγκρατούμενοί του ...... , βρίσκονταν ακόμη στο χώρο του κελιού και προσπάθησαν να τον ξυπνήσουν, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Αμέσως
ειδοποίησαν τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους, οι οποίοι μετέφεραν αυτόν
στο Νοσοκομείο Αργους, όπου και διαπιστώθηκε ο θάνατος του.


Στη συνέχεια, ο νεκρός διακομίσθηκε στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία Πατρών, προκειμένου να διαγνωσθούν τα ακριβή αίτια θανάτου. Σύμφωνα με την από 10-2-2003 ιατροδικαστική έκθεση, δεν παρατηρήθηκαν
σημεία βίας ή παθολογικής νόσου, ο δε " θάνατος του .... είναι αποτέλεσμα οξείας
καρδιακής κάμψεως και οξέως πνευμονικού οιδήματος
πιθανόν κατόπιν λήψεως ναρκωτικών ουσιών",
ενώ ελήφθησαν σπλάχνα και αίμα για τη
διενέργεια τοξικολογικής εξέτασης. Οπως αναφέρεται στην 223/13-3-2003 έκθεση του
Εργαστηρίου Τοξικολογίας και Φαρμακοκινητικής του Πανεπιστημίου Πατρών " η τοξικολογική
ανάλυση απέδειξε ότι: α) Ανιχνεύθησαν οπιοειδή σε συγκέντρωση > 1000 mg/ml (θετικό +).
β) Ανιχνεύθησαν βενζοδιαζεπίνες
σε συγκέντρωση 1136 mg/ml (θετικό +). γ) Ανιχνεύθηκε
αιθυλική αλκοόλη σε συγκέντρωση 0,54 g/Ι ή 0,54%. δ) Δεν ανιχνεύθησαν φαρμακευτικές,
τοξικές ή άλλες ναρκωτικές ουσίες". Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τα με ημερομηνία 20-3-
2003 και 10-2-2004 έγγραφα του Εισαγγελέα Πρωτοδικών Ναυπλίου (στο πρώτο από αυτά.
αναφέρεται ότι ο θάνατος προήλθε από τη χρήση ναρκωτικών ουσιών σε συνδυασμό με τη λήψη
αλκοολούχων ποτών) προς τον Εισαγγελέα Εφετών Ναυπλίου και το 1836/26-2-2004 έγγραφο του
τελευταίου προς τον πρώτο, η ποινική δικογραφία που σχηματίσθηκε, τόσο για την επέλευση
του θανάτου του .... όσο και για την εισαγωγή ναρκωτικών ουσιών στη Δικαστική Φυλακή
Ναυπλίου, τέθηκαν στο αρχείο, καθόσον
δεν προέκυψε ότι στην επέλευση του θανάτου
συντέλεσε αιτιωδώς κάποια υπαίτια συμπεριφορά τρίτου προσώπου ούτε κατέστη δυνατή η
ανακάλυψη του δράστη της εν λόγω εισαγωγής.
"

Καταλογίζοντας ευθύνες στα όργανα της φυλακής η οικογένεια του θανόντος, "ενόψει και της ηλικίας του θανόντος (ήταν 33 ετών)" ζήτησαν την προανφερθείσα αποζημίωση.

Το Δικαστήριο για σχηματίσει ασφαλή κρίση αφού "δεν προέκυπτε με βεβαιότητα
ότι ο θάνατος του ... οφειλόταν στη λήψη από αυτόν των ουσιών που καταγράφονται στην
έκθεση τοξικολογικής ανάλυσης, διέταξε τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης και διόρισε
πραγματογνώμονα την .... η τελευταία να συντάξει αιτιολογημένη έκθεση, στην οποία να
διατυπώνει τη γνώμη της για το εάν η οξεία καρδιακή κάμψη και το οξύ πνευμονικό οίδημα
που υπέστη ο ... οφείλονταν στη λήψη των ουσιών που ανιχνεύθηκαν σ' αυτόν".

Η ορισθείσα όμως ως πραγματογνώμων ιατρός "δεν μπορούν να συναχθούν με βεβαιότητα ασφαλή συμπεράσματα για την πραγματική αιτία θανάτου". Στην ίδια πραγματογνωμοσύνη αναφέρεται επίσηςς ότι "παρόλο που τα στεφανιαία
αγγεία, όπως και όλα τα όργανα, του θανόντος ήταν φυσιολογικά (όπως αναγράφεται στην
ιατροδικαστική έκθεση), δεν μπορεί να αποκλεισθεί ένα οξύ στεφανιαίο επεισόδιο,
οφειλόμενο σε σπασμό στεφανιαίου αγγείου, σε αρρυθμία ή σε μυοκαρδίτιδα και ότι το
πνευμονικό οίδημα μπορεί να προκληθεί και από τη χρήση ναρκωτικών ουσιών η δε παρουσία στον οργανισμό, εκτός των οπιούχων, των βενζοδιαζεπινών και της αλκοόλης, έχει σημασία, διότι δρουν συνεργικά, επιτείνοντας τη δράση των οπιούχων και ότι είτε η δόση των τοξικών ουσιών ήταν θανατηφόρος για τα επίπεδα ανοχής του θανόντος είτε όχι, η παρουσία τους, ειδικότερα σε συνδυασμό με ενδεχομένως επιβαρυμένη ψυχολογική κατάσταση, θα μπορούσε να τον είχε κάνει ευάλωτο στην εκδήλωση ή την εξέλιξη άλλων οξέων νοσημάτων".

Οι ενάγοντες, από την πλευρά τους, όρισαν ως τεχνικούς συμβούλους τον ......... ,
ιατρό-χειρούργο, αναπληρωτή Διευθυντή Χειρουργικής του Γ.Ν.Κ**** και τον......... ,
ψυχίατρο, Διευθυντή του Νευρολογικού Τμήματος του ίδιου Νοσοκομείου, οι οποίοι υπέβαλαν τις από 9-6-2008 τεχνικές εκθέσεις τους. Ο πρώτος, στη σχετική έκθεση του, αναφέρει ότι
το πνευμονικό οίδημα είναι η μοναδική αιτία θανάτου των χρηστών ναρκωτικών ουσιών και
ότι εν προκειμένω, έστω και αν η μακροσκοπική εξέταση της καρδιάς είναι ελλιπής, δεν
μειώνεται η αξία της μοναδικής πιθανολόγησης ότι ο θάνατος του κρατούμενου προήλθε από
χρήση σκληρών ναρκωτικών. Ο δεύτερος, στη δική του έκθεση, αποδίδει τον θάνατο του ....
στη συνέργεια οπιοειδών, αγχολυτικών και οινοπνεύματος,
άποψη η οποία ενισχύεται από το
γεγονός ότι το πνευμονικό οίδημα είναι σύνηθες σύμπτωμα θανάτου από ναρκωτικά και ότι ο
θανών δεν έπασχε από οιαδήποτε ασθένεια. Στην ίδια έκθεση, αποκλείεται ο θάνατος να
οφείλεται σε καρδιαγγειακό νόσημα, με δεδομένη την οιδημάτωση και υπεραιμία των
πνευμόνων, που αναφέρει η ιατροδικαστική έκθεση.

Με βάση όλα τα στοιχεία της δικογραφίας το ΤρΔΔΝαυπλίου κατέληξε στην κρίση "ότι ο θάνατος του ........ οφειλόταν στη χρήση ναρκωτικών ουσιών" και άρα "το Ελληνικό
Δημόσιο υπέχει ευθύνη αποζημίωσης, με βάση το άρθρο 105 του Εισ.Ν.Α.Κ., ενώ πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι περί του αντιθέτου ισχυρισμοί του Δημοσίου.
Ως αβάσιμος, επίσης, πρέπει να απορριφθεί και ο ισχυρισμός του τελευταίου περί
συντρέχοντος πταίσματος του θανόντος, αφού προϋπόθεση για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 300 του Α.Κ. είναι η ύπαρξη πταίσματος, δηλαδή η ικανότητα του θανόντος για καταλογισμό, η οποία, όμως, στην προκειμένη περίπτωση, δεν υπήρχε, λόγω της εξάρτησης του από τα ναρκωτικά (σύμφωνα με την από 1-4-2002 έκθεση ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης του ψυχιάτρου ......... , η οποία προσκομίζεται, ο θανών ανήκε από πολλών ετών στο χώρο των εξαρτημένων από τα ναρκωτικά-κυρίως από ηρωίνη- ατόμων, ψυχολογικά και σωματικά).
Ακολούθως, ως προς το ύψος της αιτούμενης χρηματικής ικανοποίησης λόγω της ψυχικής
οδύνης των εναγόντων, το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη του τις συνθήκες υπό τις οποίες
επήλθε ο θάνατος του .... και ενώ βρισκόταν στα χέρια κρατικών αρχών, την ηλικία του (33
ετών), την έλλειψη συντρέχοντος πταίσματος του και τη σχέση που συνέδεε τον θανόντα με
τους ενάγοντες, κρίνει ότι οι τελευταίοι δικαιούνται να λάβουν από το εναγόμενο, ως
εύλογη χρηματική ικανοποίηση, ο μεν τέταρτος (πατέρας του θανόντος) το ποσό των 90.000
€, καθένας δε από τους λοιπούς (αδελφοί του θανόντος) το ποσό των 30.000 €.
.......... , η οποία ορίζεται στο ποσό των 300 €.

{ Η απόφαση είναι
νομικώς πρωτότυπη (ιδίως ως προς τα αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά και την ορθή αξιολόγησή τους),
αλλά
και κοινωνικο-πολιτικώς ενδιαφέρουσα
(αφού αποδεικνύεται και επισήμως ότι η λαίλαπα των Ν.Ο. δεν σταματά ούτε προ των πυλών της φυλακής....) ...}