«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2012

Δεν στοιχειοθετούν Κακόβουλη καθύβριση θρησκεύματος τα χιουμοριστικά σχόλια για τα Χριστούγεννα, έστω και ακραία ή κακόγουστα [ΠλημΑθ]

4959/1994 ΠΛΗΜΜ ΑΘ (126770)


 ΠΟΙΝΧΡ/1995 (492)
Καθύβριση Θρησκεύματος. Στοιχειοθέτηση του αδικήματος. Κακόβουλη
καθύβριση. Δεν συνιστούν καθύβριση χιουμοριστικά σχόλια δημοσιογράφου
για τα Χριστούγεννα που δημοσιεύονται σε σατυρική στήληη εφημερίδας
διότι, αν και ακραία και κακόγουστα, δεν παύουν να είναι χιουμοριστικά.

                         ΠΛΗΜ/ΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
 
                         Αριθμ. 4959/1994
 
   Δικαστές Ι. Παπαδόπουλος, Πρόεδρος, Α. Σιάτρας και Α. Τζαβάρα
   Εισαγγελεύς Γ. Κτιστάκης, Αντιεισαγγελεύς
 
   Με το ανωτέρω βούλευμα έγινε δεκτή η πρόταση του Αντιεισαγγελέως  Γ.
 Κτιστάκη, η οποία έχει ως εξής:
   Εισάγω   την   παρούσα   προανακριτική  δικογραφία  κατά  του  Θ.Α.,
 δημοσιογράφου, για καθύβριση θρησκεύματος (άρθρο 199 ΠΚ σε συνδ.  προς
 άρθρα 1, 2, 4, 45, 47, 48 α.ν. 1092/36, οπ. επαν. σε ισχύ με  άρθρο  2
 ν. 10/75 και άρθρο μόνο ν. 1178/81) και εκθέτω τα εξής:
   Ι)  Ο  κατηγορούμενος  είναι δημοσιογράφος στην καθημερινή εφημερίδα
 "Ε" στην οποία δημοσιεύει καθημερινά, στην τελευταία σελίδα, τη  στήλη
 "Μαύρη  Τρύπα".   Στο φύλλο της 25-26/12/93 το περιεχόμενο ήταν σχεδόν
 αποκλειστικά αφιερωμένο σε σχόλια για τα Χριστούγεννα και για το  θείο
 βρέφος,  διανθισμένα με σχόλια για θέματα της πολιτικής επικαιρότητας.
 Σημειώνεται ότι το πρώτο σχόλιο είναι το ακόλουθο: "Σήμερα  στη  Μαύρη
 Τρύπα  όλη  η  αλήθεια για τα Χριστούγεννα εντελώς δωρεάν". Και τα δύο
 τελευταία: "Σώσον δέσποτα την δούλη σου Μαύρη Τρύπα που τα έπαιξε στην
 ιδέα ότι μόνο δυόμισι μέρες καθόμαστε φέτος. Υπάρχει  Θεός;"  και  "αν
 υπάρχει  είναι  αυτός υπέρ της Λευκής Βίβλου; Τι θέλει; Να θυσιαστούμε
 στον (κοινοτικό) λάκκο  των  λεόντων  ως  οι  πρώτοι  Χριστιανοί;"  Τα
 επίμαχα  σημεία  των σχολίων είναι (ενδεικτικά) τα ακόλουθα: "Το άστρο
 της Βηθλεέμ ήταν φωτοβολίδα του λιμενικού...(Το πλήθος των αγγέλων που
 έψαλλαν  το  ωσαννά  ήταν  play  -  back  καθ`  ότι   low   budget   η
 επιχείρηση)... Αφού είχαν τα βόδια και τα πρόβατα στον ίδιο χώρο με το
 θείο  βρέφος...   Οι  τρείς  "Μάγοι"  ήταν φοροφυγάδες και λαθρέμποροι
 ολκής...πήγαιναν να λαδώσουν το νεογέννητο πιτσιρικά... Οταν κατάλαβαν
 ότι μίλαγε για τη Βασιλεία  των  Ουρανών,  άρχισαν  να  φωνάζουν  "μας
 φάγατε  τα  λεφτά  μας  αεριτζήδες"... Πάντως όπως (δεν) λένε οι άγιες
 γραφές, ο πατήρ Ιωσήφ τα πήρε  χοντρά  και  α)  δεν  είπε  τίποτα  της
 παρθένας  Μαρίας...  Ολα αυτά τα έκανε ο Ιωσήφ γιατί ποτέ δεν έχαψε το
 στόρι  με  τον  αρχάγγελο  Γαβριήλ  που  έκανε  με   τον   κρίνο   τον
 "ευαγγελισμό"...  Τα δε Χριστούγεννα τα απεχθάνεται πρωτίστως ο Κύριος
 ημών,   ο   οποίος   2.000   χρόνια  τώρα  σταυρώνεται,  πεθαίνει  και
 ξανακατεβαίνει.  Κι όλα αυτά σε μια  σεζόν.   Ούτε  ο  Ολυμπιακός  να`
 τανε...".  Εκτός  της,  τελυταίας,  αναφοράς  σε  μη  θρησκευτικό θέμα
 (Ολυμπιακός)  αναφορές  σε  άλλα  θέματα  είναι  στα  λεωφορεία,  στην
 κοινοτική πολιτική στο πρώην Πρωθυπουργό Κ.Μ. και όλα αυτά με συνεχείς
 αναφορές  σε  "λαδώματα"  και  "μίζες" σε όλες τις δυνατές εκδοχές της
 σχετικής αργκό. Ετσι αν έπρεπε να πάρουμε κατά γράμμα τα  δημοσιεύματα
 της  ημέρας  εκείνης  η  ποινική  δίωξη  θα μπορούσε να έχει και άλλες
 κατηγορίες.
   ΙΙ) Σύμφωνα με το άρθρο 199 του ΠΚ  τιμωρείται  όποιος  δημόσια  και
 κακόβουλα  καθυβρίζει  με  οποιονδήποτε  τρόπο  την Ανατολική Ορθόδοξη
 Εκκλησία του Χριστού ή  άλλη  θρησκεία  ανεχτή  στην  Ελλάδα.  Με  την
 συγκεκριμένη  διάταξη  "σκοπείται  η  προστασία  τη  θρησκείας προς το
 συμφέρον της εν τω κράτει θρησκευτικής ειρήνης". Για την αντικειμενική
 υπόσταση απαιτείται, αφενός μεν καθύβριση, αφετέρου δε αυτή να γίνεται
 κακόβουλα.   Καθύβριση  σημαίνει  περιφρονητική  εκδήλωση   κατά   της
 θρησκείας  αμέσως ή εμμέσως με βάναυση και χυδαία έκφραση.  Σύμφωνα με
 άλλη ερμηνεία "καθύβριση δεν αποτελεί η αντικειμενική  κριτική  και  ο
 έλεγχος  μιας  θρησκευτικής  διδασκαλίας  η  περί  της οποίας ευπρεπής
 συζήτηση είναι ελεύθερα, ουδέ η ειρωνεία ή το σκώμμα, είναι όμως  όταν
 σκοπός αυτής είναι η ένδειξις περιφρονήσεως ή όταν γίνεται κατά τρόπον
 χλευαστικόν". Κακόβουλη είναι η καθύβριση, "όταν η πράξις του υπαιτίου
 σκοπεί  απ` ευθείας την καθύβρισιν της θρησκείας και ότι ούτος εις την
 πράξιν ταύτην αναζητεί την  ικανοποίησίν  του".  Απαιτείται  επίσης  η
 ενέργεια  αυτή  του  δράστη  να έχει γίνει δημόσια, να μπορεί να πέσει
 στην αντίληψη αόριστου αριθμού προσώπων, σε δημόσιο ή  ιδιωτικό  χώρο.
 Τέλος  για την υποκειμενική υπόσταση απαιτείται ο δόλος του δράστη που
 περιλαμβάνει 1) τη συνείδηση ότι η  καθύβριση  κατευθύνεται  κατά  της
 Ορθόδοξης  Εκκλησίας,  ή  κάποιας  άλλης  ανεκτής, 2) τη συνείδηση της
 δημόσιας τέλεσης και 3) τη  συνείδηση  του  υβριστικού  χαρακτήρα  της
 εκδήλωσης.
   Σημειώνουμε  μόνο  τις επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί στο χώρο της
 θεωρίας, αφενός για το ότι παραμένει ο όρος "ανεκτή" στο  κείμενο  της
 διάταξης (όρος που από έναν έλληνα πολίτη που ανήκει σε άλλη θρησκεία,
 ή αλλοδαπό που είναι εγκατεστημένος στην Ελλάδα, άλλης όμως θρησκείας,
 θα  μπορούσε να εκκληφθεί αυτόματα ως καθυβριστικό και αφετέρου για το
 ότι παραμένει ακόμα η διάταξη στον Ποινικό Κώδικα, αφού το θρησκευτικό
 συναίσθημα είναι κάτι που δεν επιβάλλεται σε κανέναν αν  ο  ίδιος  δεν
 αισθάνεται  τη  σχετική ανάγκη (βλ. ΑΠ. 928/84 Ποιν.  Χρ.  ΛΕ` 134, ΑΠ
 1869/84 ΠοινΧρ ΛΕ` 574, ΑΠ 395/65 ΠοινΧρ ΙΣΤ` 80, Ηλ. Γάφου, ΠοινΧρ Η`
 523).
   ΙΙΙ) Εκτιμώντας τη  συγκεκριμένη  περίπτωση  δεν  θα  μπορούσαμε  να
 καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι έχει τελεστεί το έγκλημα της καθύβρισης
 θρησκεύματος: 1) Χαρακτηριστικό της στήλης του κατηγορούμενου είναι το
 χιούμορ.  Μπορεί  αυτό να είναι ακραίο, δηκτικό ή κακόγουστο (ή αλλιώς
 κιτς, αμιγώς δηλαδή θέμα  αισθητικής),  είναι  όμως  χιούμορ.  Αν  δεν
 εκλαμβανόταν  ως  χιούμορ  -το  οποίο  είναι κάτι που αν σου αρέσει το
 διαβάζεις, αν όχι δεν απασχολείσα πλέον με τη στήλη- ο  κατηγορούμενος
 δημοσιογράφος θα αντιμετώπιζε καθημερινά μηνύσεις από τα "θύματά" του,
 που  μπορεί  να  είναι  απλοί  πολίτες  φίλαθλοι  μιας  άλλης  ομάδας,
 πολιτικοί ή ακόμα και υπουργοί (όλως ενδεικτική η αναφορά  στον  πρώην
 πρωθυπουργό).
   2) Η ειρωνεία των σχολίων είναι εμφανής. Η  ειρωνεί  όμως  κατά  τον
 Γάφο  (όπως παραπάνω) δεν αποτελεί καθύβριση. Ακόμα και στην περίπτωση
 του σχολίου για τον  "κρίνο"  και  τον  Ευαγγελισμό  ο  κατηγορούμενος
 ειρωνεύεται.  3)  Το  πρώτο  σχόλιο  του  επίμαχου δημοσιεύματος είναι
 ενδεικτικό του κλίματος της στήλης. Είναι μία  επισήμανση  του  τι  θα
 επακολουθήσει,  προκειμένου κάποιος που δεν θέλει να διαβάσει τη γνώμη
 της "Μαύρης Τρύπας" για τα Χριστούγεννα να διακόψει  το  διάβασμα.  4)
 Δεν  διαπιστώνεται  εξάλλου και κακόβουλη διάθεση που κατευθύνεται στο
 να καθορίσει τη θρησκεία και να ικανοποιηθεί από  αυτό.  Το  ύφος  των
 σχολίων  δεν κατατείνει στην καθύβριση, αλλά στην ειρωνεία: αλλιώς, θα
 ήταν διατυπωμένο το σχόλιο "κρίνο", αν απέβλεπε στην καθύβριση. Κυρίως
 δεν θα εκφερόταν με εκφράσεις του είδους "έχαψε, την ψυλλιαζότανε,  να
 ξεκοκαλίσει",  αλλά με άλλες που δεν θα προδιαθέτανε τον αναγνώστη ότι
 πρόκειται για  χιούμορ.  Μπορούμε  αν  θέλουμε  να  του  καταλογίσουμε
 κακογουστιά,  θα ήταν όμως υπερβολικό να εκλάβουμε την κακογουστιά για
 κακόβουλη καθύβριση. 5) Οπως αναφέρουμε και  παραπάνω  το  θρησκευτικό
 συναίσθημα  ή  υπάρχει  και δεν προσβάλλεται από τίποτα -ούτε από κιτς
 σχόλια- ή δεν υπάρχει, αλλά τότε δεν εμυτεύεται με τίποτα, και  κυρίως
 όχι με ποινικές διώξεις.
   IV)  Κατά  συνέπεια  και  αφού  δεν  στοιχειοθετήθηκε το αδίκημα της
 καθύβρισης θρησκεύματος, και οπωσδήποτε δεν προκύπτουν  ενδείξεις  για
 την  ενοχή  του  κατηγορούμενου,  θα πρέπει το Συμβούλιο να αποφανθεί,
 σύμφωνα με τα 309 παρ. 1α, 310 παρ. 1 ΚΠΔ να γίνει κατηγορία  εναντίον
 του. Ζήτημα επιβολής δικαστικών εξόδων και τελών δεν τίθεται, λόγω του
 αυτεπαγγέλτου της ποινικής δίωξης.
πηγή : ΝΟΜΟΣ