«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Τρίτη, 26 Νοεμβρίου 2013

Τάσος ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ, ο ποιητής ...

«Οι ρήτορες σαν τους λαχειοπώλες, 
διαφημίζοντας όνειρα για μελλοντικές κληρώσεις, 
τα αισθήματα στο Χρηματιστήριο, 

στα λογιστικά βιβλία δούναι και λαβείν, 
πίστωση, χρέωση, ισολογισμοί, μετοχές , χρεόγραφα 
κι ας κλαίει αυτή η γυναίκα στο δρόμο, 
τι σημασία έχει;
 (…) 
Μικροί, ανάπηροι μισθοί αγορασμένοι με νεκρές περηφάνιες 
(…) 
Βρέχει νομίσματα, οι άνθρωποι τρέχουν σαν τρελοί να τα μαζέψουν».

Τα λόγια αυτά επιβεβαιώνουν ότι οι ποιητές έχουν τη δυνατότητα να προβλέπουν τα μελλούμενα. Ισως διότι ασχολούνται με την ουσία της ανθρώπινης φύσης, που στο πέρασμα των χρόνων δεν αλλάζει. Ανήκουν στον Τάσο Λειβαδίτη και το ποίημα «Αιώνας εμπορίου». Εναν ποιητή με την πιο καθαρή έννοια του όρου, ο οποίος δεν υποτίμησε το τραγούδι. Στίχους του ή ποιήματά του έκαναν τραγούδια ο Μίκης Θεοδωράκης («Μάνα μου και Παναγιά», «Δραπετσώνα», «Βρέχει στη φτωχογειτονιά», «Σαββατόβραδο», «Την πόρτα ανοίγω το βράδυ», «Δρόμοι που χάθηκα», «Μοιρολόι της βροχής»), ο Μίμης Πλέσσας («Μοιρολόι – Ηλιε φονιά»), ο Μάνος Λοΐζος («Γερνάς και σκοτεινιάζει»), ο Γιώργος Τσαγκάρης («Φυσάει», «Αλλά τα βράδια») και άλλων.
Αυτή η παράπλευρη πλευρά του Τάσου Λειβαδίτη – στιχουργού αποτέλεσε πριν από λίγο καιρό βασικό θέμα στο μουσικό περιοδικό «Μετρονόμος», με αφορμή τη συμπλήρωση 25 χρόνων από το θάνατό του τον Οκτώβριο του 1988.
Με βάση αυτό το αφιέρωμα, αλλά και πολλά ακόμη κείμενα, καθώς επίσης και τους στίχους από τα περίπου 50 τραγούδια που έχει γράψει ο Λειβαδίτης, τις επόμενες ημέρες κυκλοφορεί το βιβλίο «Τραγουδώ όπως τραγουδάει το ποτάμι», με το χαρακτηριστικό υπότιτλο «Μελοποιημένοι στίχοι». Ο εκδότης του «Μετρονόμου», Θανάσης Συλιβός, ο οποίος προχώρησε στην έκδοση θέλοντας να καλύψει ένα υπαρκτό κενό, συγκέντρωσε κείμενα, τα οποία, μεταξύ άλλων, υπογράφουν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μίμης Πλέσσας, ο Φώντας Λάδης, ο Μιχάλης Γρηγορίου, ο Πέτρος Πανδής και άλλοι που τον γνώρισαν.

«Μην ξυπνάς! Θα μετανιώσεις…»

Ανάμεσα στα κείμενα του βιβλίου υπάρχει κι ένα του γνωστού ηθοποιού Γιώργου Μιχαλακόπουλου, ο οποίος το 1993 απήγγειλε στίχους του Λειβαδίτη στο δίσκο «Φυσάει», με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου να τραγουδάει σε μουσική του Γιώργου Τσαγκάρη. Το κείμενο –αποκαλυπτικό τόσο της επιρροής που ασκούν οι ποιητές όσο και του τρόπου με τον οποίο τους προσεγγίζουν οι ηθοποιοί και οι μουσικοί- είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο και αναφέρει τα ακόλουθα:
«Με τον Γιώργο Τσαγκάρη που έγραψε τη μουσική στο δίσκο ''Φυσάει'' γνωριζόμασταν ήδη, όταν αιφνιδίως με κάλεσε να συνεργαστούμε. Η ηχογράφηση έγινε στα στούντιο του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, όπου ήταν τότε διευθυντής. Οταν με κάλεσε, είχε γράψει ήδη τη μουσική. Πάνω εκεί πάτησα, σε συγκεκριμένους χρόνους, για να κάνω την πρόζα. Ηταν και μια επώδυνη διαδικασία και μια τεράστια ευθύνη. Είχαμε στα χέρια μας έναν πολύ μεγάλο ποιητή σε κάποια από τα πιο σημαδιακά του ποιήματα, από τα οποία έπρεπε να αποτυπωθούν και το ύφος και το ήθος.
»Οταν μπήκα, λοιπόν, στο στούντιο, ο Γιώργος είχε ησυχάσει γιατί είχε ήδη ηχογραφήσει το μουσικό μέρος, αλλά ο Παπακωνσταντίνου κι εγώ έπρεπε να κάνουμε τα λόγια πράξη. Θυμάμαι ότι ο Παπακωνσταντίνου εκείνη τη μέρα ήταν σε ιδιαίτερη φόρμα και νομίζω ότι ο δίσκος εντέλει είναι από τις πιο σπουδαίες στιγμές του. Δεν τραγουδάει απλώς, μπαίνει κάτω από το πετσί του στίχου. Επίσης ο δικός του διάλογος με τη δική μου πρόζα, νομίζω, απογείωσε το υλικό. Οπως το έβλεπα τότε έτσι το βλέπω και τώρα: όχι σαν μια δουλειά του Τσαγκάρη, του Παπακωνσταντίνου ή δικιά μου πάνω στον Λειβαδίτη, αλλά μια συνεργασία στην οποία όλοι καταθέσαμε τις αγωνίες μας, προσπαθώντας να μην εκθέσουμε τον ποιητή. Νομίζω ότι περπατήσαμε σε καλούς δρόμους και δώσαμε αυτό το αποτέλεσμα που έχει ευτυχώς καταγραφεί.
»Οταν ξεκίνησα να ηχογραφώ, δε μου δόθηκαν καν οδηγίες. Ο Τσαγκάρης ήξερε ότι απευθυνόταν σε έναν έμπειρο ηθοποιό του ίδιου κλίματος, με αντίστοιχες ευαισθησίες, γι' αυτό και οι τρεις τομείς παντρεύτηκαν τόσο αποτελεσματικά. Αν με καλούσαν να ηχογραφήσω τις πρόζες σήμερα; Ως ηθοποιός, δηλαδή ως ερμηνευτής ενός κειμένου, φέροντας άλλα φορτία ζωής μετά από είκοσι ολόκληρα χρόνια, χωρίς να άλλαζα τις σταθερές του κειμένου, θα άλλαζα σίγουρα τα χρώματα. Ακόμα και το ''θετικό'' που θα έλεγα θα το έλεγα με ερωτηματικό. Δε θα έβγαινα πολύ «αφίσα», όπως λέμε, γιατί δεν πιστεύω στο θέατρο της αφίσας. Πιστεύω στο πολιτικό θέατρο με την ευρύτερη έννοια, το οποίο ανοίγει εγκεφάλους και κάνει τον πολίτη καλύτερο.
»Ο Λειβαδίτης δεν είναι ένας τυχαίος ποιητής. Εχει κάνει φυλακές, εξορίες, έχει εργαστεί ως κριτικός στην ''Αυγή''. Λένε πως ήταν μανιακός, διάβαζε με επιμέλεια και απαντούσε ακόμα και στα πιο ασήμαντα ποιήματα που λάμβανε. Ξέρω επίσης ότι ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος, τον οποίο δυστυχώς δε γνώρισα από κοντά. Τον ήξερα όμως, ήξερα το έργο του, το είχα διαβάσει. Ηταν ένας ποιητής που ζούσε ανάμεσά μας· δεν ήταν απόμακρος. Ασχολιόταν πολύ με την ανθρώπινη ύπαρξη, με την ουσία, με τους αγώνες, και για μένα ήταν ιδιαίτερη τιμή που κλήθηκα να τον απαγγείλω. Εκείνο που τον έκανε τόσο ξεχωριστό και αγαπητό στους συνθέτες σε σχέση με άλλους ποιητές ήταν το γεγονός ότι ήταν ειλικρινής, σαφής κι ευθύβολος. Αυτό που είχε να πει το έλεγε χωρίς καλλιγραφίες. Ο Λειβαδίτης δεν ήταν δήθεν, δεν ήταν μια πόζα αριστερού· είχε ζήσει τα γεγονότα σε πρώτο πρόσωπο με εξορίες και φυλακές. Ακόμα, το ''Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου'' είχε κατασχεθεί ως ''κήρυγμα ανατρεπτικόν''. Βέβαια, τις ιδέες της Αριστεράς στο τέλος τις αμφισβήτησε και τις πένθησε. Κάπου γράφει
 ''Μην κοιμάσαι! Είναι επικίνδυνο... 
Μην ξυπνάς! Θα μετανιώσεις...''.
»Τώρα, για ποιον λόγο ξεχνάμε συνήθως τον Λειβαδίτη όταν αναφέρουμε τους μεγάλους ποιητές μας; Κάποιοι ποιητές ήταν πάντα έξω από τα πολιτικά κυκλώματα, είτε τα δεξιά είτε τα αριστερά. Οσοι μπήκαν σε αυτό το παιχνίδι είναι σαφές ότι κέρδισαν μεγαλύτερη προβολή. Ο Λειβαδίτης, παρότι αριστερός, είχε τις αμφισβητήσεις του, κι αυτό το πλήρωσε».

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΗΤΡΑΚΗ
gmitrakis@ekdotiki.gr