«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Τρίτη, 15 Ιουλίου 2014

Η ζωή των φοιτητών Νομικής Αθηνών τον 19ο αιώνα

Ιστορία της Νομικής Σχολής Αθηνών
τεύχος 102/2014
95
Από το βιβλίο τουΙ.Κ. Καράκωστα, Ιστορία της Νομικής Σχολής Αθηνών, Νομική Βιβλιοθήκη, 2012.
 
Α’ Οθώνειο Πανεπιστήμιο (1837-1862), που βρίσκονταν στον περίβολο του ναού του Αγ. Ελευθερίου, όπου είχετοποθετηθεί η βιβλιοθήκη που είχε μεταφερθεί από την Αίγινα. 
 
 
Από την αρχή της λειτουργίας του Πανεπιστημίου παρουσιάστηκαν
προβλήματα στο θέμα της οργάνωσης των σπουδών, τα οποία οφείλο
-
νταν στην ασυνέπεια των φοιτητών και την ανεκτικότητα του ιδρύματος.
Κατά τον κανονισμό, η παρακολούθηση όλων των μαθημάτων ήταν
απαραίτητη, και για τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων στις διπλω
-
ματικές εξετάσεις απαιτείτο, μεταξύ άλλων, να υποβληθούν τα πιστο
-
ποιητικά ακρόασης. Τα πιστοποιητικά τα έδιναν οι καθηγητές στον
φοιτητή αυτοπροσώπως, σύμφωνα δε με τον κανονισμό, σ’ αυτά ανα
-
γράφονταν η επιμέλεια, η συνέπεια και η προσεκτική φοίτησή του
1
.
Στην πραγματικότητα, η έκδοση των πιστοποιητικών ακρόασης απο
-
τελούσε ένα ζήτημα που απασχόλησε επί πολλά χρόνια τις Αρχές του
Πανεπιστημίου. Αφ’ ενός, ο όρος της παρουσίασης των πιστοποιη
-
τικών ακρόασης παραβιαζόταν πολύ συχνά εφόσον οι Σχολές δεν
επέμεναν ιδιαίτερα για την υποβολή τους, προκειμένου να δεχθούν
κάποιον στις απολυτήριες εξετάσεις ή για να εκδώσουν αποφοιτήριο
(βεβαίωση ότι ο ενδιαφερόμενος παρακολούθησε ένα κύκλο μαθη
-
μάτων, το οποίο χρησίμευε για επαγγελματικούς κυρίως σκοπούς).
Αφ’ ετέρου, η επιδεικνυόμενη ανοχή, απόρροια της φιλελεύθερης
αντιμετώπισης των σπουδαστών, ακύρωνε σε μεγάλο βαθμό την αρ
-
χή της υποχρεωτικής φοίτησης, αφήνοντας στους φοιτητές πολλά πε
-
ριθώρια διαφυγής. Και πράγματι, ήσαν πολλοί εκείνοι που σπάνια πή
-
γαιναν στις παραδόσεις, ενώ αρκετοί δεν βρίσκονταν καν στην Αθήνα
στη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους. Παρέμεναν για μεγάλα χρονικά
διαστήματα στην ιδιαίτερη πατρίδα τους ή εργάζονταν ως υπάλληλοι
και εκπαιδευτικοί σε διάφορες πόλεις, εμφανιζόμενοι στο Πανεπιστή
-
μιο μόνο στο τέλος του έτους ή λίγο πριν από τις διπλωματικές εξε
-
τάσεις για να πάρουν τα πιστοποιητικά ακρόασης. Εξ άλλου, πολλοί
φοιτητές έπαυαν να προσέρχονται στις παραδόσεις από τις αρχές Ιου
-
νίου, αρχίζοντας τις θερινές διακοπές τους νωρίτερα του κανονικού,
με αποτέλεσμα να ερημώνουν οι αίθουσες.
Οι θερινές διακοπές διαρκούσαν δυόμισι μήνες
είχαν οριστεί αρχικά
από 15 Ιουλίου μέχρι 30 Σεπτεμβρίου (άρθ. 40 § β, του προσωρινού
κανονισμού). Με Διάταγμα της 17ης Μαΐου 1851, που προκλήθηκε
από τον υπουργό Παιδείας, καθορίστηκε η διάρκεια των θερινών δι
-
ακοπών των μαθημάτων
συμφωνότερον πρός τήν του κλίματος
θερμοκρασίαν
, από 15 Ιουνίου μέχρι πρώτης Σεπτεμβρίου.
Λαμβάνοντας αυστηρότερα μέτρα ώστε να μην φεύγουν οι φοιτητές
διαρκούντων των μαθημάτων, ο καθηγητής της ιατρικής και κατά το
1853-54 πρύτανης Νικ. Κωστής, ζήτησε από την αστυνομία να μη δίνε
-
ται άδεια αναχώρησης των φοιτητών από την πόλη, χωρίς την έγκριση
της πρυτανείας. Οι δικαιολογημένως αποχωρούντες, καθώς και οι επα
-
νερχόμενοι μετά την ημερομηνία λήξης της άδειας τους, εγγράφονταν
σε ειδικό διπλότυπο βιβλίο του γραφείου του Πανεπιστημίου
2
.
Η Σύγκλητος εξέδωσε κανονισμό, σύμφωνα με τον οποίο οι καθη
-
γητές όφειλαν να υπογράφουν τα πιστοποιητικά φοίτησης μετά την
δεκάτη Ιουνίου, εκτός αν είχε τελειώσει η παράδοση του μαθήματος
πριν από την ημερομηνία αυτή. 
 
Αργότερα, για να μπορούν οι καθηγητές να ελέγχουν την παρουσία
των φοιτητών στις παραδόσεις τους, καταρτίστηκαν ονομαστικοί κα
-
τάλογοι, στους οποίους, όμως, τα στοιχεία συμπλήρωναν οι ίδιοι φοι
-
τητές, με επακόλουθο να μην υπάρχει εγγύηση ότι συμπληρώνονταν
αυτοπροσώπως από τους ενδιαφερομένους. Αναζητώντας αποτελε
-
σματική λύση στο πρόβλημα ο πρύτανης Π. Αργυρόπουλος (1852-53)
πρότεινε στη Σύγκλητο οι καθηγητές να τηρούν ένα βιβλίο στο οποίο
να γράφουν οι ίδιοι τα ονόματα των παρόντων φοιτητών, αποκλείο
-
ντας τη λανθασμένη ή ψευδή εγγραφή, που ήταν, παραλλήλως, ένας
τρόπος για την ανάπτυξη προσωπικής επαφής και σχέσης με τους φοι
-
τητές τους. Με αυτή την τακτική, και η έκδοση των αναγκαίων για τις
εξετάσεις πιστοποιητικών παρακολούθησης των μαθημάτων θα ήταν
ακριβής. Το αίτημά του, βεβαίως, έγινε αποδεκτό.
Ό,τι συνέβαινε σε όλες τις Σχολές, ίσχυε και για τη Νομική
αρκετοί
από τους φοιτητές ασχολούνταν σε εργασίες εκτός των σπουδών
τους. Πολλοί φοιτητές της Νομικής δικηγορούσαν, εφόσον μάλιστα
μέχρι το 1847, για να ασκήσει κάποιος το επάγγελμα δεν χρειαζόταν
άλλο, παρά τη βεβαίωση της ετήσιας πρακτικής εξάσκησης κοντά σε
έναν δικηγόρο
3
.
Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ
Οι πρώτοι φοιτητές, που κατάγονταν από μέρη εκτός της Αθήνας, κατοί
-
κησαν σε σπίτια που διέθεταν δωμάτια προς ενοικίαση, γύρω από το
οίκημα του Κλεάνθη, το οποίο λειτούργησε ως το πρώτο Πανεπιστήμιο.
Οι απαιτήσεις των οικοδεσποτών ήσαν υπερβολικές, ακόμη και για τα
παλιά κτήρια, ζητώντας 5 δρχ. το μήνα -ποσό υπέρογκο για το βαλάντιο
των φοιτητών- έως ότου, κάποια στιγμή, ξεσηκώθηκαν και ομάδες φοι
-
τητών κατέλαβαν σχεδόν διά της βίας διάφορα σπίτια. Οι αυθαιρεσίες
αυτές δεν εκλήφθησαν ως αποτέλεσμα φιλοτάραχων διαθέσεων, γι
αυτό και πέρασαν απαρατήρητες
πάντως, οι ιδιοκτήτες μετρίασαν τις
τιμές. Ως φοιτητικά καταλύματα χρησίμευσαν, επίσης, ξύλινες παράγκες
Η οργάνωση σπουδών και η ζωή
των πρώτων φοιτητών
Η οικία Σταμ. Κλεάνθη, που μετασκευάστηκε και στέγασε τα πρώτα χρόνια
το Πανεπιστήμιο
Άλλοι φοιτητές μπήκαν οικόσιτοι σε οικογένειες, με την υποχρέωση να υπηρε-
τούν στο σπίτι, παράλληλα με τις σπουδές τους. Υπήρχαν φοιτητές που ζούσαν δαπανώντας δέκα ή δεκαπέντε δρχ. το
μήνα για στέγη και τροφή και άλλοι, που αργότερα διέπρεψαν στην επιστήμη τους, οι οποίοι αδυνατώντας να εξοικονομήσουν φως για
τη μελέτη τους, αφαιρούσαν το λάδι από τα φανάρια των δρόμων, τα οποία ήσαν λίγα και αραιά, με αποτέλεσμα οι εφημερίδες να δημοσιεύουν παράπονα εναντίον της ακαταστασίας των δημοτικών αρχών και του σκότους των δρόμων γύρω από το Πανεπιστήμιο, που
οι φοιτητές ἐβγαίνοντες ἀπό τό πανεπιστήμιον κινδυνεύουν νά κρημνισθοῦν καί νά σπάσουν τάς κεφαλάς των
(Φήμη, 20 Νοεμβρίου 1837). Άλλη, πάλι, μεμφόταν τη φειδωλία εἰς τό ἔλαιον τῶν φαναρίων εἰς τούς δρόμους, ἰδιαιτέρως τά φανάρια πλησίον τοῦ
Πανεπιστημίου σβήνουν εὐθύς ἅμα ἀνάψουν (Ἀθῆναι).
Οι πλουσιότεροι φοιτητές, οι οποίοι ήσαν ελάχιστοι, έτρωγαν στο ξενοδοχείο του Ιωάν. Ρούσσου, το οποίο θεωρείτο πρώτης τάξεως, πλη
-ρώνοντας -κατά τη δημοσιευμένη διαφήμηση του ξενοδόχου- είκοσι οκτώ δρχ. το μήνα, ποσό που κατέβαλλαν το μισό στην αρχή και το
υπόλοιπο στη μέση του μηνός. Το γεύμα περιελάμβανε 1 μερίδα ψωμί, 1 σούπα και δύο μερίδες άλλων φαγητών και το δείπνο 1 μερίδα ψωμί
και 2 ειδών φαγητό, όσοι δε επιθυμούσαν μπορούσαν να διαλέγουν από λίστα.
Η πλειονότητα των φοιτητών σύχναζε σε παντοπωλεία και χάνια, τα οποία ήσαν επί της οδού Ερμού, ιδίως από το Μοναστηράκι μέχρι το
Θησείο. Τα χάνια είχαν μια πλακόστρωτη με καλντερίμι αυλή, άφρακτη ή περίφρακτη, η οποία είχε γύρω ξύλινα υπόστεγα από τα οποία ένα
ήταν μονώροφο ή διώροφο, με πατάρι. Ακριβώς κάτω από τα υπόστε γα, πάνω σε σανίδες, υπήρχε παχύ στρώμα χόρτων, και κλαδιών από
σχοίνα, έλαττα ή πεύκα για να κρατούν τη βροχή. Το υπόστεγο που εί
-
χε το πατάρι ή το ανώγειο χρησίμευε, έναντι μιας δεκάρας, ως ξενοδο
-
χείο ύπνου. Κρεβάτι και καρέκλες αποτελούσαν πολυτέλεια. Χοντρά,
ξύλινα, βαριά σκαμνιά, βαμμένα κόκκινα, πράσινα -ή και μαύρα όταν
ο ιδιοκτήτης είχε πένθος- ήταν ο μόνος τρόπος για να αποφύγει κανείς
να καθίσει στο πάτωμα.
Τα χάνια αυτά,
ἕνα εἶδος ἀρχαιτύπων μεσαιωνικῶν ξενώνων
,
λειτουργούσαν ως ξενοδοχεία και οινοπωλεία. Για πιάτα χρησιμο
-
ποιούσαν μεγάλα αμπελόφυλλα και τα ποτήρια ήσαν πήλινες χοντρές
κούπες. Η φθήνεια της τροφής στα χάνια ήταν παροιμιώδης. Το πλου
-
σιότερο γεύμα δεν υπερέβαινε τα 25 λεπτά. Ένα τέταρτο άρτου στοί
-
χιζε μία πεντάρα, το ψητό 8 λεπτά, το κοκορέτσι ή το σπληνάντερο 3
λεπτά, το βραστό 5, το τυρί 4, και το κρασί 12 λεπτά η οκά. Τα χάνια
και τα παντοπωλεία, διότι και τα τελευταία διέθεταν “τηγάνι”, είχαν
συναγωνισμό μεταξύ τους, και πρόσφεραν επί πλέον ένα σκόρδο ή
ένα κρεμμύδι, δωρεάν.
Με αυτές τις τιμές εξηγείται πώς έζησαν και σπούδασαν φοιτητές που είχαν
επίδομα δέκα δρχ. το μήνα. Οι έχοντες 25 ή 30 δρχ. ήσαν Κροίσοι !
 
[ https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=3883760333100636252#editor/src=dashboard]