«ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί)

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ
Ιωάννης ΒΡΥΖΑΣ
δικηγόρος - Δρ Νομικής - ΔΜΣ Ποινικού Δικαίου
Βασ. Ηρακλείου 37-39
τηλ. 2310-238435 κιν. 6977-813733
Ε-mail : vryzas-1@otenet.gr
546 24 Θεσσαλονίκη

Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Στις αγορές, πτωχευμένοι 2.0

Κυβέρνηση, τρόικα και κατεστημένο προσδοκούν πώς και πώς την πολυπόθητη έξοδο στις αγορές, υποσχόμενοι στους χειμαζόμενους εν μέσω θέρους πολίτες ότι αυτή η «επιτυχία» θα φέρει την άνοιξη για όλους. Πρόκειται για επικίνδυνο ψέμα που κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος έχει καθήκον να αποδομήσει.
Για αυτό τον λόγο, έκατσα σήμερα να γράψω μια ανάλυση του τι σημαίνει έξοδος στις αγορές και γιατί δεν έχει καμία σημασία είτε βγούμε σ' αυτές είτε όχι. Ομως, πριν αρχίσω να γράφω το άρθρο μου, με έπιασε μια στενοχώρια που με εμπόδιζε - μια στενοχώρια που οφειλόταν στο ότι αναγκαζόμουν να γράψω ακριβώς τα ίδια πράγματα με εκείνα που έγραφα το πρώτο εξάμηνο του... 2014.
Σκέφτηκα, λοιπόν, αντί να ξαναγράψω τα ίδια από την αρχή, να
χρησιμοποιήσω αποσπάσματα εκείνων των άρθρων - καταδεικνύοντας ότι στα ίδια ψεύδη πρέπουν οι ίδιες απαντήσεις.
Πράγματι, την 20ή Φεβρουαρίου 2014, σε μια περίοδο που η τότε κυβέρνηση ύφαινε το αφήγημα του greek success story στον καμβά της φιλολογίας περί εξόδου στις αγορές, δημοσίευσα άρθρο στο protagon.gr με τίτλο «Στις αγορές, πτωχευμένοι!». Το άρθρο αναφερόταν στο σχέδιο του Βερολίνου για την Ελλάδα των επόμενων ετών. Ονομάζοντάς το «3ο, κρυφό, Μνημόνιο» αναφερόμουν στα τρία βασικά συστατικά του:
Πρώτον, ότι «δεν περιέχει το κούρεμα, το οποίο θα μπορούσε να βγάλει το ελληνικό κράτος από τη διαχρονική κατάσταση χρεοκοπίας (κοινώς, την αδυναμία να εξυπηρετεί τα χρέη του μακροπρόθεσμα, ακόμα και μετά από μια γενναία επιμήκυνση μετά μείωσης του επιτοκίου κατά μισή με μία μονάδα)».
Δεύτερον, «δεν περιέχει καμία πρόβλεψη για κοινό, ευρωζωνικό χρέος (π.χ. ευρωομόλογα)».
Και, τρίτον, «προσπαθεί να πείσει ότι δεν θα χρειαστούν νέα μνημονιακά δάνεια καθώς η έξοδος στις αγορές είναι ζήτημα χρόνου».
Σας θυμίζει κάτι εκείνο το σχέδιο; Δεν είναι πανομοιότυπο με αυτά που σήμερα παρουσιάζει η τρόικα, αλλά και η ελληνική κυβέρνηση, ως το νέο greek success story; Δεν εγείρει ακριβώς το ίδιο ερώτημα με εκείνο που έθετα στις 20 Φεβρουαρίου 2014, δηλαδή: «Γιατί βοηθά να δανειστούμε από ιδιώτες όσο παραμένουμε πτωχευμένοι, ακόμα κι αν εκείνοι –για δικούς τους λόγους– μας δανείσουν;»
«Περιληπτικά», εξηγούσα τον Φεβρουάριο του 2014, «ο άξονας του γερμανικού σχεδίου για την Ελλάδα είναι ένας: η συνέχιση της στρατηγικής των προηγούμενων τεσσάρων ετών, δηλαδή η καθυστέρηση της παραδοχής ότι η Ελλάδα αδυνατεί να επιβιώσει εντός των “κανόνων” που το Βερολίνο θεωρεί “απαράβατους”. Για να μη χρειαστεί να παραδεχτούν την αλήθεια, προετοιμάζουν ένα νέο “παράδοξο” Μνημόνιο, όπου το μεγάλο ποσοστό των νέων δανείων θα έρχεται από τις αγορές σε ένα πτωχευμένο Δημόσιο, ελέω της σιωπηλής παρέμβασης της ΕΚΤ.
Αυτό λοιπόν που προτείνεται στον ελληνικό λαό, αντί για ένα βιώσιμο σχέδιο για την επόμενη δεκαετία, είναι το να συναινέσει στην έξοδό του στις αγορές όσο το κράτος του είναι πτωχευμένο, και με προοπτική να βουλιάζει όλο και πιο πολύ στον βούρκο της μακροπρόθεσμης πτώχευσης αλλά, βέβαια, παραμένοντας στις αγορές. Θεωρώ εθνική ανοησία την συναίνεσή μας σε αυτό το πλάνο».
Εξι μέρες αργότερα, σε άλλο άρθρο, αναφέρθηκα σε ερώτημα φιλο-τροϊκανών σχολιαστών προς εμένα με το οποίο με ρωτούσαν: «Οταν η Ιταλία, η Αυστραλία και άλλες σοβαρότερες της δικής μας χώρες δανείζονται με επιτόκια μεταξύ 4% με 5%, εσύ Βαρουφάκη με τι επιτόκια θα ήθελες να δανειζόμαστε;». Σε νέο άρθρο της 26ης Φεβρουαρίου 2014 τους απάντησα ως εξής:
«Με κανένα επιτόκιο! Ούτε καν με αρνητικό επιτόκιο! Ο πτωχευμένος δεν δικαιούται να δανείζεται πριν το χρέος του γίνει βιώσιμο, με οποιονδήποτε τρόπο. Η άποψη πως το πτωχευμένο ελληνικό Δημόσιο θα πρέπει να συνεχίζει να δανείζεται κι έχει ο Θεός (ή η κ. Μέρκελ) για το πότε, το εάν και το πώς θα διαγραφεί ένα μεγάλο μέρος του χρέους αποτελεί ασέλγεια επί της λογικής. Ιδίως στο πλαίσιο μιας Ευρώπης που καθημερινά αποδεικνύεται πανέτοιμη να σπρώχνει το πρόβλημα στο μέλλον, μεγεθύνοντάς το».
Βέβαια, οι τρόικες εξωτερικού και εσωτερικού προσποιήθηκαν ότι δεν καταλάβαιναν. Ετσι, τον επόμενο Απρίλιο (του 2014) η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου-Στουρνάρα «βγήκε στις αγορές» εκδίδοντας δύο ομόλογα τα οποία μάλιστα βρήκαν ένθερμους αγοραστές - με αποτέλεσμα ολόκληρη η καθεστηκυία τάξη να πάλλεται από ενθουσιασμό για την έξοδο από την κρίση κ.λπ. κ.λπ.
Λίγο πριν από εκείνη την ηρωική, αλλά πύρρειο, έξοδο στις αγορές, σε άλλο άρθρο μου με τίτλο «Εξοδος στις αγορές: τι σημαίνει και γιατί γίνεται τώρα», αυτή τη φορά στο «Ηot Doc» της 5ης Απριλίου 2014, έγραφα:
«Κυβέρνηση και τρόικα πανηγυρίζουν την “έξοδο στις αγορές”. Την ίδια ώρα μάς λένε ότι το Δημόσιο έχει σημαντικό πρωτογενές πλεόνασμα, όπερ μεθερμηνευόμενον: δεν έχει λόγο να δανείζεται για μισθούς, συντάξεις ακόμα και για... προεκλογικό “κοινωνικό μέρισμα”. Τότε γιατί δανειζόμαστε από τις αγορές πριν καλά-καλά λάβουμε τις τελευταίες δόσεις του Μνημονίου 2;... [Γιατί] μας βγάζουν στις αγορές πτωχευμένους βυθίζοντας τη χώρα πιο βαθιά στην πτώχευση;
»Γιατί το κάνουν; Η απάντηση κρύβεται σε μια αντίφαση: Επειδή από τη μία η τρόικα πρέπει να εξασφαλίσει ένα νέο τεράστιο πακέτο δανεικών για την Ελλάδα (καθώς η πτώχευση του Δημοσίου μας αυξάνεται εκθετικά), ενώ από την άλλη το Βερολίνο δεν θέλει επ’ ουδενί να πει στον Γερμανό πολίτη ότι θα δώσουν κι άλλα δανεικά στο ελληνικό Δημόσιο. Πώς μπορεί και να μας επιβάλουν νέο δανεισμό και να πουν στους Γερμανούς πολίτες ότι τέρμα τα πακέτα “διάσωσης” της Ελλάδας; Είναι απλό: το Μνημόνιο 3 θα χρηματοδοτεί ως επί το πλείστον από τις... αγορές».
Υπήρχε κι άλλη μία διάσταση που εξηγούσε την πρεμούρα για έξοδο στις αγορές, την οποία ανέπτυξα ως εξής:
«Γιατί όμως βιάζονται τόσο να εκδώσουν ομόλογα τώρα, πριν καλά-καλά λάβουν τις τελευταίες δόσεις από το Μνημόνιο 2; [Για να]... βοηθήσουν κι άλλο τους αγαπητούς τους τραπεζίτες! Πώς βοηθά τους τραπεζίτες η έξοδος στις αγορές;
»Οι ελληνικές τράπεζες δεν διαθέτουν πλέον ομόλογα του Δημοσίου (μετά και την κατ’ ευφημισμόν “επαναγορά χρέους” του Δεκεμβρίου 2012). Αυτό τους κόβει τα πόδια καθώς οι τράπεζες χρησιμοποιούν κρατικά ομόλογα ως εχέγγυα για να δανείζονται από την ΕΚΤ. Τώρα, θα δανειστούν η μία από την άλλη, θα αγοράσουν ομόλογα και έτσι θα βγάλουν κέρδη εις βάρος του Ελληνα και Ευρωπαίου φορολογούμενου.
»Πώς; Με δύο τρόπους: (α) Δανείζονται με επιτόκιο λιγότερο του 1% η μία από την άλλη και δανείζουν στο Δημόσιο (αγοράζοντας τα νέα ομόλογα) με 5% και (β) καλύπτουν τα μεταξύ τους δάνεια καταθέτοντας τα ομόλογα αυτά στην ΕΚΤ για να λάβουν ρευστό χρήμα με επιτόκιο... 0,25%. Ετσι θα ενταθεί η αλληλεξάρτηση πτωχευμένων τραπεζών και του πτωχευμένου Δημόσιου την ώρα που τράπεζες, τρόικα και κυβέρνηση θα πανηγυρίζουν το greek success story!
Στον επίλογο μάλιστα εκείνου του άρθρου αναρωτιόμουν: «Τι ήταν αυτό που ανέκαθεν χαρακτήριζε την Ελληνική Κλεπτοκρατία;» Και απαντούσα:
«Υπερδανεισμός του κράτους (τον οποίο φορτωνόταν ο αδύναμος φορολογούμενος) και κάποια ψίχουλα παροχών (από τα δανεικά) προεκλογικά ώστε οι εκπρόσωποι της κλεπτοκρατίας να επανεκλέγονται. Τι χαρακτηρίζει τη Νέα, Μνημιώδη, Μνημονιακή Κλεπτοκρατία σήμερα; Νέος δανεισμός του βαθιά πτωχευμένου κράτους από τις αγορές, υπό την αιγίδα και με τη βοήθεια της τροϊκανής “τεχνογνωσίας”, και κάποια ψίχουλα παροχών (από τα δανεικά) προεκλογικά ώστε οι εκπρόσωποι της Νέας Κλεπτοκρατίας να μην καταποντιστούν στις ευρωεκλογές».
Και κατέληγα με τα εξής:
Υπό αυτή την έννοια, η επιστροφή στις αγορές δεν είναι παρά ολική επιστροφή στην παραδοσιακή πρακτική της εγχώριας κλεπτοκρατίας, με τη μεγάλη όμως διαφορά ότι, σήμερα, το κράτος είναι πιο βαθιά πτωχευμένο από ποτέ, η ελληνική κοινωνία ισχνότατη και στα όρια της εξαθλίωσης, και η άρχουσα κλεπτοκρατία δεσμευμένη από τον “ξένο παράγοντα” περισσότερο απ’ όσο οι μετεμφυλιακές κυβερνήσεις από τον κ. Πιούριφοϊ
Αφιερωμένο εξαιρετικά στους συντρόφους με τους οποίους πείσαμε τον ελληνικό λαό τον Γενάρη του 2015 να θέσουμε τέλος σε αυτήν τη μισανθρωπική κατάσταση.
 Συντάκτης: Γιάνης Βαρουφάκης https://www.efsyn.gr/arthro/stis-agores-ptoheymenoi-20
Σημείωση: Απάνθισμα όλης εκείνης της προ του 2015 αρθρογραφίας μου εμπεριέχεται στο βιβλίο μου «Η Γένεση της Μνημονιακής Ελλάδας», Εκδόσεις Gutenberg, 2014

 

Αποψη: Το παράλληλο σύστημα πληρωμών του κ. Βαρουφάκη

ΜΙΡΑΝΤΑ ΞΑΦΑ*

Σ​​τη συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ την περασμένη Κυριακή, ο κ. Βαρουφάκης περιέγραψε πώς θα λειτουργούσε το παράλληλο σύστημα πληρωμών σε περίπτωση που η ΕΚΤ διέκοπτε την παροχή ρευστότητας στις ελληνικές τράπεζες στη διάρκεια της καταστροφικής αντιπαράθεσης με τους πιστωτές που οδήγησε τη χώρα στο χείλος του Grexit το 2015. Οπως εξήγησε, το παράλληλο σύστημα θα ήταν ένα ηλεκτρονικό-διαδικτυακό σύστημα πληρωμών βασισμένο στην ιστοσελίδα του υπουργείου Οικονομικών Taxisnet, «που θα επέτρεπε τη συνέχιση των συναλλαγών, σε ευρώ, ακόμα κι αν τρόικα και ΕΚΤ μας έκλειναν τις τράπεζες». Το σύστημα θα έδινε σε κάθε φορολογούμενο τη δυνατότητα, με ένα PIN, να μεταφέρει «πιστωτικές μονάδες» (IOUs) από το ΑΦΜ του στο Δημόσιο για πληρωμή φόρων ή σε οποιοδήποτε άλλο ΑΦΜ νομικού ή φυσικού προσώπου στη χώρα.
Οπως το παρουσίασε, το παράλληλο σύστημα πληρωμών θα ήταν ένα σύστημα συμψηφισμών μέσω του οποίου το κράτος θα συμψήφιζε ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του προς τους πολίτες με τις φορολογικές υποχρεώσεις των πολιτών προς το κράτος. Κάτι σαν το σύστημα clearing της Σοβιετικής Ενωσης, μέσω του οποίου εξαγωγές και εισαγωγές προς/από κάθε χώρα συμψηφίζονταν και πληρωνόταν η διαφορά που προέκυπτε ώστε να εξοικονομείται συνάλλαγμα. «Στον βαθμό που όλοι, και τα σούπερ μάρκετ, έχουν να πληρώνουν φόρους, όλοι θα δέχονταν (ιδίως σε περίοδο χαμηλής ρευστότητας μετρητών) αυτές τις πληρωμές». Τι θα γινόταν όμως αφού το Δημόσιο αποπλήρωνε όλες του τις υποχρεώσεις προς τους φορολογουμένους; Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του Δημοσίου προς ιδιώτες τον Δεκέμβριο 2014 ανέρχονταν σε 4 δισ., ενώ η ρευστότητα που είχε προσφέρει η ΕΚΤ στις ελληνικές τράπεζες ξεπέρασε τα 100 δισ. στα μέσα του 2015 λόγω της μαζικής εκροής καταθέσεων πριν από την επιβολή capital controls. Το εξωτραπεζικό παράλληλο σύστημα πληρωμών θα προσέφερε επομένως ελάχιστη ανακούφιση από την πιστωτική ασφυξία. Οπως όμως αποκάλυψε ο σύμβουλος της κυβέρνησης Γκλεν Κιμ στις αρχές Ιουλίου, σε εκδήλωση του Κίνηματος 5 Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο στην Ιταλία, η εφαρμογή του σχεδίου θα ξεκινούσε από τους δημοσίους υπαλλήλους εκδίδοντας κουπόνια για το 10% των μισθών τους, τα οποία θα χρησίμευαν αποκλειστικά για την εξόφληση πληρωμών στην εφορία. Το σύστημα, αν πετύχαινε, θα επεκτεινόταν και για άλλες πληρωμές και σε άλλους τομείς, όπως είπε. Αν γινόταν αυτό, σε τι θα διέφερε το παράλληλο σύστημα πληρωμών από το παράλληλο νόμισμα; Στη συνέντευξη στο ΣΚΑΪ ο κ. Βαρουφάκης έκανε σαφή διαχωρισμό μεταξύ των δύο, ενώ σε παλιότερες δηλώσεις στο blog του (5/7/17) είχε πει ότι το παράλληλο σύστημα μπορεί να μετατραπεί σε παράλληλο νόμισμα «εν ριπή οφθαλμού».
Τι θα συνέβαινε αν εκδίδονταν κουπόνια IOU; Σίγουρα θα ήταν υποδεέστερα του ευρωνομίσματος διότι οι χρήσεις του θα ήταν περιορισμένες. Οποιος εισέπραττε IOUs θα προσπαθούσε να τα ξεφορτωθεί το ταχύτερο δυνατόν. Οπως προβλέπει ο νόμος του Gresham, το «κακό χρήμα» θα υποκαθιστούσε το «καλό χρήμα». Οσο θα διευρυνόταν το πεδίο συναλλαγών που μπορούν να πληρωθούν με IOUs, τόσο περισσότερα IOUs θα εκδίδονταν και τόσο θα έχαναν αξία – όπως μία δραχμή που διαρκώς υποτιμάται. Κανένας εξαγωγέας, κανένα ξενοδοχείο, εστιατόριο ή κατάστημα που κερδίζει ευρώ δεν επρόκειτο να τα ανταλλάξει για IOUs, γνωρίζοντας ότι θα χάσουν αξία. Τα κουπόνια IOUs θα ήταν το νόμισμα των δημοσίων υπαλλήλων και των συνταξιούχων. Το αποτέλεσμα θα ήταν οικονομικό χάος και ανεξέλεγκτη κοινωνική έκρηξη. Η επιστροφή σε εθνικό νόμισμα δεν επρόκειτο να επιλύσει κανένα από τα μεγάλα διαχρονικά προβλήματα. Πολυνομία, γραφειοκρατία, ανικανότητα της κρατικής μηχανής, διαφθορά και φοροδιαφυγή, πελατειακή διαχείριση της εξουσίας, χρεοκοπημένο συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι ανισορροπίες και οι στρεβλώσεις στην πραγματική οικονομία δεν διορθώνονται με νομισματικά μέσα.
Κατά τον κ. Βαρουφάκη, το παράλληλο σύστημα πληρωμών, μαζί με το «κούρεμα» των ομολόγων ελληνικού Δημοσίου που διακρατούσε η ΕΚΤ, ήταν το διαπραγματευτικό χαρτί της Ελλάδας. «Σε μια διαπραγμάτευση οποιουδήποτε τύπου πρέπει να διανοηθείς και τη ρήξη, ειδάλλως είσαι επαίτης. Δεν θέλουμε τη ρήξη, αλλά δεν πρέπει και να τη φοβόμαστε», είπε. Πράγματι. Ομως το διαπραγματευτικό χαρτί της χώρας ήταν πολύ αδύναμο, διότι η Ελλάδα είχε να χάσει πολλά περισσότερα απ’ ό,τι οι πιστωτές. Η Ελλάδα μπορεί να αποτελούσε συστημικό κίνδυνο για την Ευρωζώνη το 2010 αλλά όχι το 2015, μετά τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας και τη δυνατότητα της ΕΚΤ να αγοράζει δεκάδες δισ. κρατικά ομόλογα τον μήνα με τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης και ΟΜΤ. Ο ΣΥΡΙΖΑ υπερτίμησε τη διαπραγματευτική του θέση και το «παιχνίδι της κότας» –ένα μοντέλο σύγκρουσης δύο παικτών στη θεωρία παιγνίων– έληξε με μια οικονομική και πολιτική αυτοκτονία: μια τρίτη συμφωνία διάσωσης με μέτρα σκληρής λιτότητας, capital controls και επιστροφή στην ύφεση. Αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα είναι σχέδιο μετασχηματισμού μιας μετα-σοβιετικής οικονομίας σε οικονομία της αγοράς, όχι σοβιετικής έμπνευσης σύστημα συμψηφισμού πληρωμών για να εξοικονομηθούν ευρώ.
* Η κ. Μιράντα Ξαφά είναι senior scholar στο Centre for International Governance Innovation (CIGI). Το βιβλίο της «Δημόσιο χρέος» κυκλοφορεί στη σειρά «Μικρές Εισαγωγές» των εκδόσεων Παπαδόπουλος.
Έντυπη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 24 7 2017